Exmoorpony’s – Oerpaarden in het veen
Wie door een begrazingsgebied loopt, ziet ze soms al van ver. Compacte, donkerbruine pony’s met een zachte meelneus en een onverstoorbare blik. De Exmoorpony is een van de oudste paardenrassen van Europa en in Nederlandse natuurgebieden een levende herinnering aan hoe wilde paarden er ooit uitzagen. Voor mij vormen ze een vertrouwd onderdeel van het Fochteloërveen, waar ik ze regelmatig ontmoet tijdens fotografietochten.
Hun aanwezigheid geeft het landschap iets tijdloos, alsof je even terugkijkt naar een wereld waarin grote grazers nog vrij door open veenvelden trokken.
Een ras dat teruggaat tot de ijstijd
De Exmoorpony ontwikkelde zich in het ruige heuvelland van Zuidwest‑Engeland. Wind, regen en schaarse vegetatie vormden een ras dat zich moeiteloos aanpast aan natte bodems, koude winters en voedselarme omstandigheden.
Hun bouw verraadt die oorsprong:
een dichte wintervacht die regen afstoot
sterke hoeven die moeiteloos natte bodems aankunnen
een compacte bouw die energieverlies beperkt
Het zijn pony’s die geen luxe nodig hebben. Ze leven in kleine, stabiele kuddes en redden zich uitstekend zonder menselijk ingrijpen.
Grazers die het landschap vormgeven
In Nederland worden Exmoorpony’s ingezet als jaarrondbegrazers. Hun graasgedrag houdt jonge opslag van berk, wilg en den in toom, waardoor open heide, veenmosvelden en natte graslanden behouden blijven.
In het Fochteloërveen zie je dat effect prachtig terug. Open plekken tussen het riet, slingerende paden langs waterkanten en grazige zones waar vogels en libellen van profiteren. De pony’s creëren variatie. En variatie is precies wat een veenlandschap nodig heeft om te floreren.
Waarom juist Exmoorpony’s?
Ze eten gevarieerd en selectief
Ze kunnen het hele jaar buiten blijven
Ze verstoren de bodem nauwelijks
Ze leven in stabiele, sociale kuddes
Ze zijn rustig en goed benaderbaar
Pony’s op de vlucht voor een lucht vol spreeuwen
Kuddegedrag dat blijft verrassen
Wie de Exmoorpony’s vaker ziet, merkt hoe rijk hun sociale leven is. De kudde beweegt als een eenheid, maar binnen die groep spelen subtiele rollen. Leidmerries, jonge hengsten die elkaar uitdagen, veulens die schuilen achter de volwassen dieren.
Tijdens mijn tochten zie ik regelmatig pony’s die door het water trekken. Soms rustig, soms in een plotselinge uitbarsting van energie. Een paar dieren die zich losmaken, een waterpartij oversteken, even stilvallen en dan in volle vaart terugrennen naar de kudde. Een explosie van ritme, kracht en opspattend water. Zulke momenten laten zien hoe levendig en onvoorspelbaar deze dieren zijn.
De geboorte van nieuw leven
Een van de meest bijzondere ontmoetingen was die met een merrie en haar pasgeboren veulen, nog wankel op de benen. Het jong stond dicht tegen de moeder aan, zoekend naar balans, warmte en veiligheid. De kudde vormde een losse cirkel om hen heen een stille, beschermende aanwezigheid. Het zijn dit soort momenten die je als fotograaf niet alleen vastlegt, maar ook voelt.
Fotografie in het klein – Exmoorpony’s door de kristallen bol
Tussen de grote, rustige bewegingen van de kudde ontstaat soms een intiem moment dat je niet kunt plannen. Tijdens een van mijn bezoeken legde ik een kristallen bol op een houten paaltje dat als afrastering diende. In de bol weerspiegelden de Exmoorpony’s en de achterliggende bomen zich als een omgekeerde wereld. Een miniatuurversie van het veenlandschap, scherp en vervormd tegelijk.
De pony’s bleken minstens zo nieuwsgierig als ik hoopte. Langzaam kwamen ze dichterbij, stap voor stap, tot op een meter afstand. Eén pony kon zijn nieuwsgierigheid niet bedwingen en snuffelde aan de bol, waardoor deze van het paaltje rolde en in het gras belandde. Een klein, onverwacht moment. Maar precies dat soort interacties maakt fotograferen met grote grazers zo bijzonder.
Veel experimenteren en uitproberen levert soms verrassende beelden. Wilde paarden vlak voor de bol en spiegeling en reflecties van bomen achter de bol in combinatie met een lange sluitertijd en een lichte beweging van de camera maken samen een guilty moment!
Kristallen bol in het veld
Gebruik een stabiele ondergrond (paaltje, steen, boomstronk)
Let op nieuwsgierige dieren: ze komen vaak dichterbij dan je denkt
De bol werkt het best met contrastrijke achtergronden zoals riet of bomen
Houd rekening met vervorming: het beeld staat op zijn kop
Een vallende bol levert soms verrassend mooie foto’s op
Een ideaal onderwerp voor natuurfotografie
Voor fotografen zijn Exmoorpony’s een geschenk. Hun donkere vacht contrasteert prachtig met riet, heide en veenwater. Hun rustige karakter laat je dichtbij komen zonder verstoring. En hun groepsgedrag levert dynamische scènes op die je niet kunt regisseren. Je moet ze zien, voelen en op het juiste moment vastleggen. Met beelden van pony’s in beweging, door het water, in de kudde, met een pasgeboren veulen én door de kristallen bol ontstaat een serie die het verhaal van deze dieren vanuit meerdere perspectieven vertelt.
Meer dan grazers – een verhaal van herstel
De Exmoorpony vertelt een groter verhaal. Ze laten zien hoe natuurgebieden zich kunnen herstellen wanneer grote grazers weer een plek krijgen. Ze brengen variatie terug, houden landschappen open en vormen een levend onderdeel van een ecosysteem dat ooit bijna verdwenen was. In het Fochteloërveen zijn ze niet alleen beheerders, maar ook ambassadeurs van een landschap dat steeds meer mensen opnieuw leren waarderen.
